WODC luidt noodklok: Lange celstraf vóór tbs pakt vaak nadelig uit voor behandeling daders
Rechters in Nederland leggen steeds vaker de combinatie op van een zeer lange gevangenisstraf gevolgd door tbs met dwangverpleging. Hoewel dit maatschappelijk gezien beantwoordt aan de roep om stevige vergelding, luiden experts nu de noodklok. Uit een vandaag gepubliceerd rapport van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC) blijkt dat deze lange celstraffen de psychiatrische behandeling van zware delinquenten ernstig in de weg zitten.
Steun ons vrijwilligerswerk ☕
Wij geloven dat onafhankelijke misdaadverslaggeving voor iedereen vrij toegankelijk moet zijn. Daarom vind je op Moordplekken.nl géén betaalmuren of gesloten premium-artikelen. Ons platform wordt met passie gedraaid door een klein team van vrijwilligers. Waardeer je ons speurwerk en de uitgebreide dossiers? Met een kleine, eenmalige donatie via Buy Me a Coffee help je ons de maandelijkse serverkosten te dekken. Elke bijdrage, hoe klein ook, is enorm welkom en houdt de site in de lucht!
Zware combinatiestraffen in de lift
De afgelopen vijf jaar kregen maar liefst 48 verdachten een celstraf van meer dan tien jaar, gekoppeld aan tbs. Dat is een flinke en opvallende stijging vergeleken met de vijf jaar daarvoor, toen rechters deze zware combinatiestraf 'slechts' 21 keer oplegden.
Bekende voorbeelden uit de recente rechtsgeschiedenis zijn de zaak rond Donny M. (die 25 jaar en tbs kreeg voor het misbruiken en doden van de 9-jarige Gino), Michael P. (bijna 28 jaar en tbs voor de moord op Anne Faber) en Alex L. (30 jaar en tbs voor het doden van zijn vriendin en stiefdochter). Hoewel deze straffen recht doen aan het leed van de nabestaanden, uiten advocaten en behandelaars al langer forse kritiek op de uitvoeringstermijn. Veroordeelden moeten in Nederland namelijk áltijd eerst het leeuwendeel van hun celstraf uitzitten voordat de behandeling überhaupt mag starten.
Het gevaar van 'detentieschade'
Vanwege deze aanzwellende kritiek dook het WODC in de materie. Volgens onderzoeker Marleen Nagtegaal ondervinden veel veroordeelden zogeheten 'detentieschade'. "Psychische stoornissen kunnen in de gevangenis bijvoorbeeld verergeren, ze kunnen lichamelijke problemen krijgen of bij de start van hun tbs-behandeling inmiddels zo oud zijn dat re-integratie in de maatschappij veel moeilijker is geworden," stelt Nagtegaal. Overigens geldt dit niet voor iedereen: voor sterk verwarde, psychotische of dakloze daders kan de vaste structuur van een gevangenis juist stabiliserend werken voordat zij naar een kliniek gaan.
"Over het algemeen is het niet verstandig om te wachten met het behandelen van iemand die ziek is. Maar vergelding is ook een belangrijk strafdoel, dat kun je niet zomaar uitvlakken."
Gewijzigde regels blokkeren snelle start
Een groot knelpunt is een wetswijziging uit 2010. Vóór dat jaar mocht een gedetineerde na het uitzitten van één derde van zijn celstraf al doorstromen naar een tbs-kliniek. Tegenwoordig mag dit in principe pas twee jaar voor het einde van de straf. Het WODC schetst de impact hiervan aan de hand van Donny M.: onder de oude regeling had hij na ruim 8 jaar aan zijn behandeling mogen beginnen, nu moet hij daar maar liefst 23 jaar op wachten.
Momenteel kan een behandeling alleen eerder worden gestart met speciale toestemming van de minister van Justitie en Veiligheid. Het WODC adviseert om deze beslissingsbevoegdheid weer terug te leggen bij de rechter. Daarnaast pleiten behandelaars ervoor om de behandeling al in de cel deels te mogen opstarten, en klinkt er vanuit de Tweede Kamer een roep om terug te keren naar de oude regelgeving (starten na één derde van de straf). Volgens de onderzoekers heeft dit in de praktijk echter alleen nut als ook de verlofregelingen worden versoepeld; verlof is essentieel om weer stapsgewijs aan de samenleving te wennen.
