Systeemcrisis in de tbs: 'Gifmoordenares' Ada S. wacht al twee jaar onbehandeld in cel

Systeemcrisis in de tbs: 'Gifmoordenares' Ada S. wacht al twee jaar onbehandeld in cel

Het Nederlandse tbs-stelsel piept en kraakt onder aanhoudende capaciteitstekorten. Een actueel en zorgwekkend voorbeeld hiervan is het vastgelopen dossier van Ada S., in de media beter bekend als de 'gifmoordenares'. Hoewel zij in 2016 werd veroordeeld tot een langdurige celstraf en tbs met dwangverpleging, zit zij wegens een gebrek aan behandelplekken nog altijd haar tijd uit in een reguliere gevangenis. Nu haar tbs-maatregel verlengd moet worden, staan rechters met lege handen: door het uitblijven van een behandeling is er niet eens een recent gedragsrapport beschikbaar.

De zaak van Ada S. trok destijds landelijk de aandacht nadat nabestaanden van twee van haar overleden echtgenoten argwaan kregen. Die verdenkingen leidden uiteindelijk tot een lugubere ingreep: de lichamen van de mannen werden opgegraven voor uitgebreid toxicologisch onderzoek. Dit forensische speurwerk vormde de basis voor een complexe strafzaak, die in 2016 uitmondde in een veroordeling door het gerechtshof.

De reeks misdrijven in Franeker

Uit de bewijsmiddelen kwam een berekenend patroon naar voren. Ada S. werd veroordeeld voor de moord op haar tweede echtgenoot, een 57-jarige man uit Franeker, in 2012. Zij bracht hem opzettelijk om het leven door hem heimelijk een dodelijke overdosis medicijnen toe te dienen. Het motief bleek puur financieel gewin: S. had buiten zijn weten om, en door middel van het vervalsen van zijn handtekening, een levensverzekering op zijn naam afgesloten. Na zijn dood kreeg zij een bedrag van om en nabij de 250.000 euro uitgekeerd.

Het Openbaar Ministerie verdacht haar er tevens van haar eerste echtgenoot, die in 2004 onder verdachte omstandigheden overleed, te hebben vergiftigd. Zowel de rechtbank als het gerechtshof oordeelde echter dat er voor deze specifieke moord onvoldoende wettig en overtuigend bewijs was. Wel werd zij in deze zaak veroordeeld voor het in hulpeloze toestand achterlaten van haar ernstig zieke man, met de dood tot gevolg, omdat zij opzettelijk geen medische hulp voor hem inschakelde.

Justitieel apparaat loopt vast

Na het uitzitten van het vereiste deel van haar celstraf, is de tbs-maatregel van Ada S. op 24 juli 2024 formeel ingegaan. Het systeem stelt dat gevaarlijke daders vanaf dat moment intensief behandeld moeten worden in een gespecialiseerde kliniek om de maatschappij tegen hen te beschermen. Maar ruim twee jaar later verblijft de moordenares door een schreeuwend tekort aan behandelplekken nog steeds onbehandeld in een reguliere penitentiaire inrichting.

Deze ambtelijke stagnatie leidt nu tot grote juridische problemen in de rechtbank. Omdat S. niet wordt behandeld, ligt er geen enkel actueel gedragsrapport van deskundigen om de rechtbank te adviseren over een noodzakelijke verlenging van haar tbs. Alles staat stil. De advocaat van Ada S. greep de absurd lange wachtlijsten onlangs aan om te proberen de zaak in zijn geheel van tafel te vegen. Hoewel de rechtbank dit verzoek verwierp, toont de situatie haarscherp aan hoe kwetsbaar en overbelast het systeem momenteel is.

Deskundigen en critici waarschuwen dat dit capaciteitsgebrek een acuut risico voor de openbare veiligheid vormt. Als zware delinquenten met een hoge recidivekans jarenlang onbehandeld blijven hangen in het systeem, dreigt het gevaar dat zij door procedurele termijnoverschrijdingen en vormfouten op straat belanden, zonder dat een psychiater de risico's adequaat heeft kunnen inperken.