Sophie Straat, laten we het eens over de feiten hebben
„Witte mannen, ga naar achteren.” Die boodschap van Sophie Straat kennen we inmiddels. Tijdens Lowlands herhaalde ze haar oproep aan witte mannen om ruimte te maken voor vrouwen, mensen van kleur en queer personen. Tegelijkertijd stelde: “Er zijn genoeg plekken waar jullie vooraan kunnen staan. Bij het politieke debat bijvoorbeeld, als het gaat over vrouwenhaat, transhaat, misogynie, racisme, discriminatie.” Dat mag ze uiteraard zeggen (vinden sommigen). Maar als we het dan toch over groepen hebben, laten we het ook eens over de échte feiten hebben.
Steun ons onafhankelijke speurwerk ☕ Wij geloven dat misdaadverslaggeving voor iedereen vrij toegankelijk moet zijn. Daarom vind je op Moordplekken.nl géén betaalmuren. Ons platform wordt gedraaid door een klein team vrijwilligers. Waardeer je dit uitgebreide dossier? Met een eenmalige donatie via Buy Me a Coffee help je ons de servers in de lucht te houden!
Doneer via Buy Me a CoffeeWat zeggen de Nederlandse criminaliteitscijfers?
Volgens de meest recente CBS-cijfers werden in 2025 139.960 unieke personen geregistreerd als verdachte van een misdrijf. Het gaat hier om verdachten, niet om veroordeelde daders. De cijfers over 2025 zijn voorlopig. Van deze groep:
- 59.460 waren geboren in Nederland en hadden twee ouders die in Nederland zijn geboren: 42,5%.
- 10.160 waren geboren in Nederland met één ouder die in Nederland is geboren: 7,3%.
- 20.210 waren geboren in Nederland met twee ouders die buiten Nederland zijn geboren: 14,4%.
- 50.130 waren zelf buiten Nederland geboren: 35,8%.
- 890 hadden een overige of onbekende registratie.
Daarmee bestaat 42,5% van de geregistreerde unieke verdachten uit mensen die in Nederland zijn geboren met twee in Nederland geboren ouders. De overige 57,5% valt binnen de andere CBS-herkomstcategorieën. Maar let op: dit betekent nadrukkelijk niet dat 42,5 procent „witte mensen” zijn. Het CBS registreert namelijk geen huidskleur.
En daar zit precies het probleem
Sophie Straat spreekt expliciet over „witte mannen”. Maar waar zijn de cijfers voor die groep? Die zijn er simpelweg niet.
Het CBS registreert criminaliteit niet op basis van „wit” of „niet-wit”. We kunnen daarom niet eerlijk zeggen welk percentage van de Nederlandse criminaliteit specifiek door witte mannen wordt gepleegd. Hetzelfde geldt voor queer en transgender personen. De Nederlandse criminaliteitsstatistieken registreren niet standaard of een verdachte transgender, queer of non-binair is.
Dus als iemand vanaf een podium beweert dat witte mannen als groep verantwoordelijk zijn voor racisme, vrouwenhaat, transhaat of discriminatie, is een heel eenvoudige vraag gerechtvaardigd: Waar zijn de cijfers?
Criminaliteit is bovendien niet gelijk verdeeld
Het CBS laat wel zien dat er duidelijke verschillen bestaan tussen herkomstcategorieën. Bij mensen die in Nederland zijn geboren met twee in Nederland geboren ouders waren er in 2025 50 verdachten per 10.000 inwoners. Bij mensen die in Nederland zijn geboren met twee in het buitenland geboren ouders waren dat 265 verdachten per 10.000 inwoners. Bij mensen die buiten Nederland zijn geboren waren het 104 verdachten per 10.000 inwoners.
Dat zijn keiharde cijfers waarover je een serieus maatschappelijk gesprek kunt voeren. Maar ook hier geldt: een statistische oververtegenwoordiging betekent níét dat ieder individu uit die groep crimineel is. En precies díézelfde redenering moeten we toepassen op de zogenaamde 'witte man'.
Niet iedere witte man is een slechte man
Dat lijkt misschien een volkomen overbodige constatering, maar toch is het blijkbaar nodig om hem luidkeels uit te spreken. Natuurlijk zijn er witte mannen die racistisch zijn. Er zijn witte mannen die vrouwen haten. Er zijn witte mannen die geweld gebruiken of discrimineren.
Maar er zijn ook miljoenen witte mannen die dat allemaal absoluut niet doen. Waarom zou je die mensen aanspreken op het gedrag van anderen? Een witte man die nog nooit iemand heeft gediscrimineerd, geen vrouw heeft mishandeld en geen enkele vorm van haat verspreidt, heeft part noch deel aan het gedrag van iemand die dat toevallig wél doet.
De hypocrisie van de dubbele standaard
En hier ontstaat een uiterst merkwaardige dubbele standaard in het discours. Wanneer een witte man generaliserend over vrouwen praat, wordt hij daar terecht op aangesproken. Wanneer een witte man alle queer personen over één kam scheert, wordt hij terecht gecorrigeerd. Wanneer een witte man zegt dat een hele bevolkingsgroep minderwaardig is, noemen we dat terecht racisme en discriminatie.
Maar waarom zou exact dezelfde regel vervolgens niét gelden wanneer er door iemand als Sophie Straat over 'witte mannen' wordt gegeneraliseerd? Als generaliseren verkeerd is, is het verkeerd. Ongeacht wie het doet en met welke hippe ideologie je het probeert te verpakken.
Discriminatie los je niet op met racisme
Dat is misschien wel de belangrijkste boodschap van dit hele verhaal. Discriminatie los je niet op met een ándere vorm van discriminatie. Racisme bestrijd je niet door een andere groep plots collectief verantwoordelijk te maken.
Vrouwenhaat bestrijd je niet door mannen als groep bij voorbaat verdacht te maken. Transhaat bestrijd je niet door andere groepen op basis van hun identiteit weg te zetten. Je bestrijdt discriminatie door mensen aan te spreken op hun persoonlijke gedrag en hun individuele overtuigingen. Niet op hun huidskleur. Niet op hun afkomst of geslacht.
Sophie, er valt nog veel te leren
Sophie Straat mag kritiek hebben op witte mannen. Ze mag activistisch zijn. Ze mag de randen opzoeken en provoceren. Ze mag een moshpit anders willen organiseren op een festival. En ze mag zich (uiteraard) uitspreken tegen racisme en discriminatie. Maar misschien valt er ook nog wat te leren.
Niet iedere witte man is een slechte man. Net zoals niet iedere persoon van kleur exact hetzelfde denkt. Niet iedere vrouw hetzelfde denkt. Niet iedere queer of transgender persoon hetzelfde denkt. Mensen zijn individuen. Dat lijkt ons een behoorlijk cruciaal uitgangspunt wanneer je de mond vol hebt van de strijd voor gelijkheid.
Eén simpele vraag
Dus Sophie, als je witte mannen vanaf een hoofdpodium collectief aanspreekt als dé veroorzakers van racisme, vrouwenhaat en discriminatie, dan willen wij graag weten: Waar zijn de cijfers die aantonen dat „witte mannen” als groep hiervoor verantwoordelijk zijn?
Geef ons niet een goedkope slogan. Niet de regels van een moshpit. Niet een holle politieke boodschap. Geef ons de feiten. Want als vanuit de witte man generaliserend over vrouwen, queer personen of mensen van kleur wordt gesproken, vinden we dat met z'n allen volkomen terecht problematisch. Dan moeten we weigeren selectief verontwaardigd te zijn, en exáct diezelfde maatstaf toepassen wanneer er zo schaamteloos generaliserend over witte mannen wordt gesproken.
Je kunt onmogelijk tegen discriminatie zijn én tegelijkertijd vinden dat generalisatie wél acceptabel wordt zodra de „juiste” bevolkingsgroep het doelwit is. Discriminatie los je simpelweg niet op met racisme. Gelijkheid betekent uiteindelijk maar één ding: dezelfde maatstaf voor iedereen. Beoordeel iemand op wat hij doet. Niet op de groep waartoe hij behoort.
