Gerechtshof spreekt Evert-Jan van T. (64) ook in hoger beroep vrij van de Zutphense 'gehaktmolenmoord' op Duncan Zwakke

Gerechtshof spreekt Evert-Jan van T. (64) ook in hoger beroep vrij van de Zutphense 'gehaktmolenmoord' op Duncan Zwakke

Bijna 37 jaar na de mysterieuze verdwijning van de 31-jarige Duncan Zwakke in Zutphen, heeft het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden definitief arrest gewezen. De 64-jarige Evert-Jan van T. is ook in hoger beroep volledig vrijgesproken van moord. Ondanks gruwelijke getuigenverklaringen over een slachtpartij met een hakbijl, een stanleymes en een vleesvermaler in de kelder van een restaurant, oordeelt het hof dat wettig en overtuigend bewijs ontbreekt. Daarmee blijft een van de meest lugubere cold cases van Gelderland onopgelost.

Het Openbaar Ministerie (OM) had in hoger beroep twaalf jaar gevangenisstraf geëist tegen Van T. wegens moord met voorbedachten rade, in vereniging gepleegd met een ander. De rechtbank Gelderland sprak hem in 2025 al vrij, waarna het OM, wegens het immense belang voor de nabestaanden, de stap naar het gerechtshof zette. Het hof komt na een uiterst gedetailleerde weging van alle oude en nieuwe bewijsstukken echter tot dezelfde conclusie: Evert-Jan van T. gaat vrijuit.

De dag van de verdwijning: 17 oktober 1989

Wat vaststaat is dat Duncan Zwakke niet vrijwillig is vertrokken. Hij was zeer punctueel, had zojuist een huis in Zutphen gekocht met zijn vriendin en was bezig met verhuizen. Hij zou de avond van zijn verdwijning bij zijn moeder eten en had bovendien een medische afspraak staan in verband met een kinderwens. Ook zelfdoding of een natuurlijk overlijden sluit het hof uit; daarvoor ontbreekt iedere indicatie en er is nooit een lichaam gevonden, noch is er in 2024 een DNA-match geweest in de databanken van Interpol of Vermiste Personen. Zwakke is door een misdrijf om het leven gekomen.

Op dinsdag 17 oktober 1989 hielp Van T. zijn vriend en 'zakenpartner' Zwakke met verhuizen. Nadat ze samen een gasfornuis bij de moeder van Zwakke hadden afgeleverd, zette Van T. hem volgens zijn eigen verklaring af bij de verkeerslichten op de IJsselkade in Zutphen. Zwakke zou een afspraak hebben, waar hij tegenover zijn vriendin al over klaagde dat hij "er geen zin in had".

Rond 17.00 uur werd Zwakke nog gezien in Café De Deur, waarna hij bij onbekende mannen in een auto stapte. Van T. verklaarde dat hij zelf rond 19.00 uur ging sporten, daarna met de vriendin van Zwakke in diens nieuwe huis was, om in de nacht (tussen 23.00 en 04.00 uur) naar Zwakke te gaan zoeken. Jarenlang verzweeg Van T. zijn exacte alibi voor die nachtelijke uren. Pas recent verklaarde hij dat hij in de coffeeshop (De Vogelvrij) aan de Marspoortstraat zat, waar een hennepkwekerij zat verborgen die hij uit het vizier van justitie wilde houden.

Het gruwelijke 'gehaktmolen'-scenario

Het OM baseerde zijn moordzaak primair op de getuigenis van informant I-9, later bekend als Getuige 1. Deze Britse man verbleef eind 1989 kort in Nederland en beweerde dat Van T. de moord in een café aan hem had opgebiecht.

Het scenario, uitsluitend gebaseerd op 'horen zeggen', tart elke verbeelding. Zwakke zou naar de kelder van het restaurant van de ouders van Van T. (De Halve Maan) zijn gelokt met het smoesje dat ze daar een kluis gingen inmetselen. Terwijl Zwakke naar de kluis keek, zou hij tweemaal in de nek zijn geschoten. Vervolgens zou het lichaam in de kelder in stukken zijn gehakt en gevild met behulp van een stanleymes en een kleine hakbijl.

Om het lichaam te laten verdwijnen, zou een speciaal aangeschafte vleesvermaler (een gehaktmolen van het merk Beem) zijn gebruikt. Het vlees werd door de molen gehaald en in 13 à 14 emmers weggespoeld via het toilet en de keukenafvoer. De botten zouden in zakken naar een rivier nabij Arnhem zijn gebracht. Tijdens de 'slachtpartij' zou de trap naar de kelder vol bloed zijn gespat. Omdat de daders dit niet konden verwijderen, zouden ze het onderste deel van de houten keldertrap hebben afgezaagd.

Onderbouwing en dodelijke discrepanties

Er leek krachtig steunbewijs te zijn voor dit lugubere verhaal. Uit onderzoek bleek dat Van T. op 17 oktober daadwerkelijk telefonisch een Beem-gehaktmolen bestelde bij een bedrijf in Eefde. Deze werd nota bene afgeleverd bij de buurman van het restaurant, waarbij specifiek werd gevraagd of er een "slagershakbijltje" bij zat en of het apparaat botten kon vermalen. Ook kocht hij die dag een kluis. Na de verdwijning bleek de keldertrap bovendien daadwerkelijk te zijn ingekort.

Ondanks deze ijzingwekkende overeenkomsten, zag het hof onoverkomelijke problemen in de bewijsvoering:

• Geen enkel forensisch spoor: De bewuste kelder moet een waar bloedbad zijn geweest. Toch heeft uitgebreid forensisch onderzoek (in 1989 én herhaald in 2024 door het NFI) werkelijk géén enkel biologisch spoor van Duncan Zwakke opgeleverd in het restaurant, de kelder of in rioolbuizen (waar in 1995, 2015 en 2017 voor werd gegraven).
• Getuigen spreken het bloedbad tegen: Een medewerker van de drankenhandel sloot op 18 oktober (de dag nà de vermeende moord) een biervat aan in de kelder. Hij zag louter wat zand op de vloer; de bewuste keldertrap was nog intact en bloed ontbrak volledig. Restaurantmedewerkers zagen in de keuken enkel naar chloor ruikende theedoeken, zanderige schoenen en een bekrast snijblok, maar nergens de bloedsporen die te verwachten zijn bij zo'n scenario.
• Onbetrouwbare kroongetuige: Getuige 1 blijkt structureel te hebben gelogen. Hij verzon dat hij terminaal ziek was, probeerde via deze moordzaak strafvermindering te regelen voor een celstraf in Engeland ("een ruilmiddel"), en verklaarde in 2024 bij Britse autoriteiten doodleuk zich helemáál niets meer van deze brute moordzaak in Nederland te kunnen herinneren.
• Kennis van de details vooraf bekend: De verdediging toonde aan dat het bestaan van de gehaktmolen en de kluis in Zutphen al vóór de verklaring van de kroongetuige in de wandelgangen circuleerde. Getuige 1 hoorde dit mogelijk van Getuige 2 (een informant en bekende van Van T.) die óók over een motief beschikte om de verdachte erin te luizen: hij had een aanzienlijke gokschuld bij Van T.

Gesmokkelde brieven en drugsmilieu

Het OM bracht ook late getuigenverklaringen in. De moeder van de verdachte claimde in 1999 opeens dat haar zoon Zwakke had gedood in samenwerking met een Engelsman, maar zij trok zich in 2024 volledig terug uit wrok. Een andere getuige beweerde in 2016 dat zij in 1989 met een fluitketel gesmokkelde brieven uit de gevangenis (vanuit Van T. naar buiten gebracht via een medegevangene) had opengestoomd. Daarin zou staan dat de bloedsporen op de trap moesten worden afgedaan als 'een val' en dat 'Zwakke in de drugs zat, wat Van T. niet pikte'. Deze vrouw wisselde echter ernstig in haar details: waar ze eerst over 2 brieven sprak, ging het in 2024 plotseling over 50 wekelijkse brieven. Het hof wees al deze sterk wisselende, jaren later afgelegde verklaringen af als onbetrouwbaar.

Uiteindelijk concludeert het hof dat Zwakke zeer wél het slachtoffer geworden kan zijn in het criminele drugsmilieu waarin hij en Van T. verkeerden (bekend was dat ze in soft- en harddrugs handelden en Zwakke eerder het doelwit van een 'rip-deal' was). Omdat het getuigenbewijs rammelt aan alle kanten, de getuigen motieven hadden om te liegen, en hard forensisch materiaal ontbreekt, was er juridisch geen andere optie dan Van T. integraal vrij te spreken.

Het hof realiseert zich dat deze uitkomst voor de nabestaanden als een grote teleurstelling wordt ervaren. De nabestaanden willen een antwoord op de vraag wat er is gebeurd. Het moet voor hen bijzonder onbevredigend zijn dat ook na meer dan 36 jaar daarop geen antwoord is gekomen, besloot de voorzitter in het definitieve arrest.