Dossier Willem van Eijk: De complete reconstructie van 'Het Beest van Harkstede' en zijn vijf slachtoffers
Er zijn namen in de Nederlandse misdaadgeschiedenis die decennia later nog steeds rillingen veroorzaken. Willem van Eijk, in de media en volksmond bekend geworden als 'Het Beest van Harkstede', is zo'n naam. Tot twee keer toe werd hij veroordeeld voor brute vrouwenmoorden. Na zijn eerste twee slachtoffers in de jaren zeventig kreeg hij achttien jaar cel en tbs. Vijftien jaar later werd hij vrijgelaten in de veronderstelling dat hij veilig kon terugkeren in de maatschappij. Die beslissing bleek een historische en fatale fout: hij vermoordde in het geheim nog drie vrouwen. Dit is het complete, gedetailleerde dossier van een man wiens naam onlosmakelijk verbonden blijft met het ultieme falen van het systeem, met voor elk van de vijf slachtoffers het respect en de aandacht die zij verdienen.
Slachtoffer 1: Cora Mantel (1971) - Het eerste bloed
De lugubere tijdlijn van Van Eijk begint op een ogenschijnlijk onschuldige zomeravond in juni 1971. Het vijftienjarige meisje Cora Mantel had een avond doorgebracht in Amsterdam. Toen ze naar huis wilde, kwam ze tot de ontdekking dat ze de laatste bus had gemist. In een tijd waarin dit gebruikelijker was, besloot het jonge meisje langs de kant van de weg te gaan liften om toch nog veilig thuis te komen. Het was Willem van Eijk die stopte en haar een lift aanbood. Een beslissing die voor Cora fataal afliep.
Van Eijk bracht haar niet naar huis, maar nam haar mee naar een afgelegen poldergebied. Daar openbaarde zich voor het eerst de diepgewortelde problematiek en woede van de man. Hij verkrachtte het vijftienjarige meisje en wurgde haar genadeloos met haar eigen sjaaltje. Hij reed daarna nog enige tijd met haar levenloze lichaam rond voordat hij het naakt dumpte in een sloot bij Uithoorn. Later zou hij zonder enige emotie verklaren dat hij haar vermoordde omdat hij "naar eigen zeggen eindelijk de gelegenheid had gekregen om een vrouw te vermoorden".
Slachtoffer 2: Aaltje van der Plaat (1974) - Een gruwelijke escalatie
Drie jaar lang leek Van Eijk zijn dodelijke driften onder controle te hebben, of althans onder de radar te blijven. Dat veranderde drastisch in augustus 1974. De 44-jarige Aaltje van der Plaat, werkzaam als verpleegster, was op familiebezoek geweest. Na een bezoek aan de kerk liep zij nietsvermoedend over straat. Van Eijk spotte haar, stapte op zijn brommer en begon de vrouw te achtervolgen. Dit tweede misdrijf toonde een schokkende escalatie in zijn gewelddadige fantasieën en behoefte aan absolute controle.
Aaltje werd het slachtoffer van exceptioneel bruut geweld. Ze werd niet alleen verkracht en gewurgd, maar haar lichaam werd ook op beestachtige wijze verminkt. Uit het sectierapport bleek dat haar borst was afgesneden, haar buik was opengesneden en er werden tientallen diepe snij- en steekwonden aangetroffen. Dit extreme niveau van 'overkill' maakte diepe indruk op de toenmalige recherche. Mede door dit spoor van ongekend geweld kwam de politie Van Eijk op het spoor. In 1975 werd hij voor de moorden op Cora en Aaltje veroordeeld tot achttien jaar gevangenisstraf en kreeg hij de maatregel Terbeschikkingstelling (tbs) opgelegd.
De TBS-kliniek, het bizarre huwelijk en de genegeerde waarschuwing
Willem van Eijk verdween achter de zwaar beveiligde muren van de Dr. S. van Mesdagkliniek in Groningen. Binnen de kliniek weigerde hij decennialang elke vorm van meewerken. Psychiaters classificeerden hem als een van de lastigste patiënten uit de geschiedenis van de instelling. Uit rapportages bleek een man vol jeugdtrauma's, wiens agressie direct ontbrandde bij gevoelens van afwijzing of vernedering door vrouwen.
Toch gebeurde er iets onwaarschijnlijks. Via een contactadvertentie leerde hij Adri kennen, een alleenstaande moeder. Tegen alle kliniekprotocollen en waarschuwingen in zocht zij hem regelmatig op. In 1980 trouwde het stel binnen de muren van de kliniek; Van Eijk werd voor zijn eigen bruiloft tijdelijk uit een isoleercel gehaald. Voor de behandelaren werd Adri het anker voor zijn toekomst. Een eigen huis en een echtgenote werden gezien als een stabiliserende factor die hem in de maatschappij zou houden.
Maar er zat een snoeiharde, profetische waarschuwing in zijn psychiatrisch dossier verweven: Mocht Willem van Eijk ooit opnieuw geconfronteerd worden met een scheiding of relationele afwijzing, dan is de kans op ernstig en dodelijk gewelddadig terugvalgedrag levensgroot. Toch zwaaiden de poorten van de kliniek in 1990 voor hem open. Hij ging met Adri samenwonen in een boerderij in Harkstede.
Slachtoffer 3: Michelle Fatol (1993) - Het monster ontwaakt opnieuw
In Harkstede leek Van Eijk een ogenschijnlijk onopvallend leven te leiden. Buren kenden hem als 'Willem', een excentrieke, zwijgzame zonderling met een onverzorgde woning vol kippen, konijnen, katten, honden en zelfs een hangbuikzwijn. Niemand in het dorp vermoedde dat de man met de dieren inmiddels in het geheim de Groningse tippelzone afstruinde. Hier vond hij een kwetsbare groep vrouwen die naadloos aansloot bij zijn drang naar controle en overheersing.
In november 1993, slechts drie jaar na zijn 'succesvolle' resocialisatie, viel zijn derde slachtoffer. De 23-jarige Roemeense straatprostituee Michelle Fatol verdween spoorloos. Volgens zijn latere bekentenis had Van Eijk haar opgepikt in Groningen en meegenomen naar een afgelegen plek onder een spoorviaduct. Daar wurgde hij haar meedogenloos. Haar levenloze lichaam werd later gedumpt en teruggevonden in een sloot bij Enumatil. Jarenlang bleef deze zaak een gruwelijke cold case. De politie legde de link met de zonderling uit Harkstede destijds niet.
Slachtoffer 4: Annelies Reinders (1995) - Ongezien onder de radar
De macabere cyclus herhaalde zich nog geen twee jaar later. Op 21 januari 1995 werd het lichaam van de 31-jarige prostituee Annelies Reinders gevonden in het ijskoude Eemskanaal bij Appingedam. Ze had zes weken in het water gelegen. Ook zij was door verwurging — ditmaal met een touw om haar nek — om het leven gebracht. Wederom had Van Eijk haar opgepikt, meegenomen naar een afgelegen plek ten westen van Groningen en haar daar van het leven beroofd, voordat hij het water als dumpplek koos.
En nog steeds rinkelde er geen alarmbel. Van Eijk ging overdag gewoon verder met zijn leven in Harkstede. Sterker nog: in 1999 gaf hij zelfs een uiterst bizar interview aan misdaadverslaggever Peter R. de Vries, waarin hij met droge ogen voor de camera beweerde: "Ik ben helemaal genezen." Op dat moment lagen Michelle en Annelies al jaren in hun graf door zijn toedoen.
De ultieme waarschuwing wordt werkelijkheid
In november 2000 voltrok zich het exacte horrorscenario waar de psychiaters in de Van Mesdagkliniek decennia daarvoor voor hadden gewaarschuwd: Adri verliet hem. Het huwelijk liep definitief stuk, zijn anker met de maatschappij verdween en Van Eijk voelde zich intens afgewezen. Hij gleed psychisch snel af, zocht hulp bij de RIAGG, maar werd niet opnieuw klinisch opgenomen. Hij stond weer alleen. En de geschiedenis zou zich binnen de kortste keren herhalen met een nieuw, dodelijk slachtoffer.
Slachtoffer 5: Sasja Schenker (2001) - De fout die hem de das omdeed
In juli 2001 was de 34-jarige prostituee en tippelaarster Sasja Schenker aan de beurt. Ze kampte met verslavingen en bevond zich in een uiterst kwetsbare positie. Op 12 juli werd ze door Van Eijk gebeld, waarna zij op haar bromfiets naar zijn woning in Harkstede reed. Volgens zijn latere verklaring viel zij op de bank in slaap, waarna een confrontatie ontstond. Van Eijk wurgde haar met zijn blote handen. Hij dumpte haar naakte lichaam in het nabijgelegen Slochterdiep, waar het op 17 juli werd aangetroffen door de politie.
Maar ditmaal maakte 'Het Beest' fouten. De politie trof niet veel later de kleding van Sasja aan in de directe omgeving van de woning van Van Eijk. Ze waren in een plastic zak gepropt en verzwaard met stenen in een sloot gegooid. Voor de Groningse recherche vielen de puzzelstukjes razendsnel op hun plek: een dode vrouw, kleding bij een boerderij en een bewoner met een trackrecord van twee vrouwenmoorden. Van Eijk werd vanaf dat moment drie maanden lang non-stop, heimelijk geobserveerd met camera's en postende eenheden. Ze lieten hem niet meer los.
De spectaculaire val, de onopgeloste mysteries en Levenslang
Op maandagochtend 12 november 2001 trok een colonne van ME-busjes, politieauto's en graafmachines de straat in Harkstede binnen. Willem van Eijk werd uit zijn bed gelicht. Binnen no-time brak hij in de verhoorkamer. Hij bekende de moord op Sasja, en leverde daarna zonder blikken of blozen de antwoorden op de cold cases van Michelle Fatol en Annelies Reinders. Hij beschikte over cruciale daderkennis, zoals de exacte locatie bij de roeibaan waar hij de telefoon van Sasja in het water had gegooid, en de plek onder een brug waar de politie haar laars kon opduiken.
Hoewel hij de drie recente zaken bekende, bleef hij hardnekkig zwijgen over een reeks andere lugubere en onopgeloste prostitutiemoorden in Groningen. De politie onderzocht hem intensief voor de brute moord op Antoinette Bont (1995, wiens in stukken gesneden lichaam, zonder hoofd, werd gevonden in het Winschoterdiep), Shirley Hereijgers (1997) en de spoorloze verdwijning van Jolanda Meijer. In de woning van Van Eijk werden zelfs bloedsporen gevonden. Echter ontbrak sluitend bewijs, en hij werd voor deze overige vrouwen nimmer veroordeeld.
Op 7 november 2002 maakte de rechtbank in Groningen voor eens en voor altijd een einde aan de vrijheid van Willem van Eijk. De rechters maakten juridisch onderscheid tussen moord (op Sasja Schenker, bewezen voorbedachte raad) en doodslag (op Michelle en Annelies). Ondanks dit verschil, was de opgelegde straf de zwaarst mogelijke: Levenslang. Dit vonnis bleef in 2003 bij het gerechtshof en in cassatie bij de Hoge Raad keihard overeind. Het Beest van Harkstede sleet zijn resterende jaren in stilte achter tralies en stierf op 19 februari 2019, op 77-jarige leeftijd, een eenzame dood in detentie.
