Dossier Koos Hertogs: De meedogenloze Haagse seriemoordenaar achter de Zuidwal
Den Haag, eind jaren zeventig. In een stad die op het eerste gezicht weinig verschilt van andere Nederlandse steden, speelt zich een gitzwart verhaal af. Drie jonge meisjes verdwijnen spoorloos en worden later onder gruwelijke omstandigheden dood teruggevonden. Het duurt even voordat de puzzelstukjes op hun plek vallen, maar uiteindelijk leidt het spoor naar een man die al jarenlang een bekende is van politie en justitie: Jacobus Dirk Hertogs, beter bekend als Koos. Dit is het complete verhaal van een van de meest beruchte seriemoordenaars uit de Nederlandse geschiedenis.
Hoofdstuk 1: Een ontspoorde jeugd in de hofstad
Koos Hertogs wordt geboren op 16 december 1949 in Den Haag. Hij groeit op in een groot, instabiel gezin en het duurt niet lang voordat hij op het verkeerde pad raakt. Zijn criminele carrière begint al op jonge leeftijd en zijn strafblad vult zich in rap tempo met tientallen vermeldingen voor onder meer diefstal en geweld. Hertogs is geen man die decennialang onopgemerkt blijft en dan plotseling in 1979 explodeert; hij is een doorgewinterde bekende van de autoriteiten.
In 1973 wordt Hertogs door een psychiater omschreven als iemand die in een eigen schijnwereld leeft. In de terminologie van die tijd wordt hij als 'psychopaat' bestempeld. In de jaren die volgen, beweegt hij zich soepel door de Haagse onderwereld. Hij gaat aan de slag als portier bij nachtclub De Nachtegaal, een baan die hem toegang verschaft tot een schimmige wereld van criminaliteit, prostitutie en het nachtleven. Tegelijkertijd woont hij aan de Zuidwal in Den Haag, een adres dat later definitief de Nederlandse misdaadgeschiedenis in zal gaan.
Hoofdstuk 2: Drie gestolen levens
Hoewel Hertogs zich later voor de rechter moet verantwoorden voor drie moorden, staan de verdwijningen en de werkwijze in eerste instantie los van elkaar in de politiedossiers. Het gaat om drie onschuldige slachtoffers wier levens op gewelddadige wijze worden beëindigd.
Tialda Visser (12 jaar)
In mei 1979 slaat het noodlot voor het eerst toe. De twaalfjarige Tialda Visser, een artistiek en muzikaal meisje uit Den Haag, bezoekt op 11 mei haar balletlessen aan het Koninklijk Conservatorium. Daarna vertrekt ze richting huis, maar daar zal ze nooit aankomen.
Voor de familie begint een onvoorstelbare nachtmerrie. Er wordt massaal gezocht, maar vier dagen later wordt haar lichaam gevonden in de omgeving van de Laakhaven en de Leeghwaterbrug. Tialda is het slachtoffer geworden van ernstig seksueel geweld en heeft wurgsporen in haar hals. De moord blijft een jaar lang een onopgelost mysterie.
Emy den Boer (18 jaar)
Bijna een jaar later, op 3 april 1980, vertrekt de achttienjarige Emy den Boer uit haar ouderlijk huis in Schiedam. Ze is onderweg naar Den Haag voor haar opleiding aan de Academie voor Lichamelijke Opvoeding (ALO). Ze wordt voor het laatst gezien op het Centraal Station in Den Haag, waarna elk spoor doodloopt.
Twee dagen na haar verdwijning wordt haar levenloze lichaam door wandelaars gevonden in een bosgebied bij het Brabantse Nistelrode, tientallen kilometers verderop. Emy blijkt door schoten in haar buik en hoofd om het leven te zijn gebracht. Hoewel de politie inmiddels met twee jonge slachtoffers kampt, wordt er op dat moment nog geen direct verband gelegd met de dood van Tialda.
Edith Post (11 jaar)
De moord die de zaken uiteindelijk in een stroomversnelling brengt, voltrekt zich op 29 september 1980. De elfjarige Edith Post is gewoon op school in Wassenaar. Tijdens de les loopt ze kort de klas uit om iets uit een kast op de gang te pakken. Ze keert nooit meer terug in het lokaal. De verdwijning van een kind, midden op de dag en binnen de muren van een school, zorgt voor enorme paniek.
Op 2 oktober wordt het lichaam van de jonge Edith gevonden in de duinen bij Wassenaar. Ze is zwaar mishandeld en door hevig geweld (vermoedelijk met een tak) om het leven gebracht. Maar Edith heeft gevochten voor haar leven. Ze heeft haar aanvaller hard gebeten. Dit specifieke detail vormt de absolute sleutel tot de ontmaskering van haar moordenaar.
Hoofdstuk 3: De fatale beet en de vondst aan de Zuidwal
Na de vondst van Ediths lichaam ontvangt de recherche een gouden tip. Er wordt gewezen naar een nachtclubportier in Den Haag met een opvallende, verse bijtwond aan zijn pink. De recherche heeft meteen door om wie het gaat: Koos Hertogs. Op 3 oktober 1980, slechts een dag nadat Edith werd gevonden, wordt de seriemoordenaar in de kraag gevat. Onder het mom van een verkeerscontrole (Hertogs reed zonder rijbewijs in zijn zwarte Opel Commodore) wordt hij meegenomen, waarna hem de moord op Edith ten laste wordt gelegd. Hertogs beroept zich direct op zijn zwijgrecht.
De daaropvolgende doorzoeking van zijn woning aan de Zuidwal tart elke verbeelding en maakt de zaak in één klap veel groter. Op de zolder van het pand stuiten rechercheurs op een zwaarbeveiligde en geïsoleerde ruimte. De kamer is voorzien van een zware deur, een afgeplakt raam, en metalen haken aan het plafond. De media dopen de ruimte al snel om tot de beruchte 'martelkamer'. Hertogs zelf heeft er een nogal kille verklaring voor: hij zou simpelweg bezig zijn met de bouw van een sauna.
Het sporenonderzoek in de woning levert echter harde forensische bewijzen op. Er worden bloedsporen gevonden die direct gekoppeld kunnen worden aan Tialda Visser en Emy den Boer. Daarnaast treft de politie in de vloerbedekking van de zolderkamer een fragment van een oorbel aan; de ouders van Emy herkennen dit sieraad als eigendom van hun vermoorde dochter. Alsof dat nog niet genoeg is, vindt de recherche chloroform, kinderpornografisch materiaal en diverse ongeïdentificeerde sieraden. Ineens is Hertogs niet meer alleen verdachte in de zaak van Edith, maar de hoofdverdachte in een reeks lugubere kindermoorden.
Waren er meer slachtoffers?
De vele ongeïdentificeerde sieraden en latere verklaringen uit het criminele milieu zorgden decennialang voor speculaties. Een voormalige kompaan van Hertogs, Freddy de B., verklaarde later onder ede dat de seriemoordenaar weleens 18 slachtoffers gemaakt zou kunnen hebben. Ondanks hardnekkige geruchten en verdenkingen in andere verdwijningszaken, is Hertogs juridisch gezien nooit veroordeeld voor andere moorden dan die op Tialda, Emy en Edith.
Hoofdstuk 4: Levenslang en het mysterie rond rechter Stolk
De stapel bewijslast is inmiddels te groot om te negeren. Hoewel Hertogs stug blijft ontkennen, wordt hij in 1982 veroordeeld tot een levenslange gevangenisstraf voor de ontvoering, het misbruik en de brute moord op de drie meisjes.
Naast de veroordeling hangt er nog een donkere, mysterieuze schaduw over de zaak: de vermeende banden tussen Hertogs en mr. Cornelis Stolk, destijds vicepresident van de rechtbank in Den Haag. Uit gerechtelijke documenten blijkt dat deze rechter in 1977, ver voor de reeks moorden, per brief had aangeboden om de rijlessen van de beroepscrimineel te betalen. Ook zou Stolk Hertogs in de gevangenis hebben bezocht en zich hebben bemoeid met zijn juridische bijstand.
Jaren later doet Hertogs zelf ongekende, explosieve uitspraken over deze relatie. Volgens de seriemoordenaar zouden de twee een seksuele relatie hebben onderhouden en zou hij Stolk kinderporno hebben aangeboden, in ruil voor juridische bescherming bij eerdere strafzaken. Het is cruciaal om hierbij op te merken dat hoewel de opmerkelijke relatie tussen de twee vaststaat, de extreme beschuldigingen van Hertogs aan het adres van Stolk – die in 2004 overleed – nooit onafhankelijk zijn vastgesteld door een rechtbank. Hertogs wist bovendien zijn levenslange veroordeling voor de drie moorden niet te ontlopen, wat een theorie van absolute rechterlijke bescherming tegenspreekt.
Hoofdstuk 5: Peter R. de Vries en de verborgen camera
In 1997 legt Hertogs, na vijftien jaar zwijgen, ineens een gedeeltelijke bekentenis af. Hij wordt vervolgens vanuit het reguliere gevangeniswezen overgeplaatst naar een tbs-kliniek. Voor de nabestaanden is het echter niet genoeg; het volledige verhaal ontbreekt nog altijd. In 2009 en 2010 besluit wijlen misdaadverslaggever Peter R. de Vries de zaak opnieuw te onderzoeken.
Via een oude jeugdvriend van de moordenaar, Nico van Empel, infiltreert De Vries in het leven van Hertogs in de tbs-kliniek. Gedurende acht heimelijk opgenomen bezoeken waant Hertogs zich veilig. Onwetend van de draaiende camera's praat hij opmerkelijk vrijuit over zijn gruwelijke verleden. Tientallen jaren na de feiten biecht hij tegenover zijn 'vriend' voor het eerst ongecensureerd details op over de moorden op Tialda, Emy en Edith.
De verborgen-cameraoperatie levert meer schokkende onthullingen op. Zo stelt Hertogs te weten wie verantwoordelijk is voor de onopgeloste moord op twee Zweedse meisjes in de Belgische Ardennen, en schept hij op over het beramen van een mislukte liquidatie op een medegevangene. Ook de ernstige, onbewezen aantijgingen richting oud-rechter Stolk komen tijdens deze gesprekken gedetailleerd aan bod.
Wanneer SBS de beelden wil uitzenden, stapt Hertogs naar de rechter wegens schending van zijn privacy. De rechtbank in Amsterdam maakt in 2010 een historische belangenafweging. De conclusie: de ruwe, herkenbare camerabeelden vanuit de kliniek mogen niet integraal worden uitgezonden, maar SBS mag de verkregen informatie wel gebruiken en Hertogs letterlijk citeren. Het grote maatschappelijke belang rondom de onbeantwoorde vragen weegt in dit geval zwaarder dan de privacy van de dader.
Hoofdstuk 6: De erfenis van een monster
De spraakmakende uitzendingen van Peter R. de Vries geven de nabestaanden en de Nederlandse samenleving eindelijk een onthutsend kijkje in het brein van de man achter de Zuidwal. Toch leveren de gesprekken geen nieuwe strafrechtelijke veroordelingen op. Wat overblijft, is een complexe mix van kille feiten, gerechtelijke uitspraken en uitspraken van een psychopaat die de regie probeerde te houden, zelfs over zijn eigen geschiedenis.
In juli 2015 blaast Koos Hertogs zijn laatste adem uit in gevangenschap. Hij is dan 65 jaar oud en ernstig ziek, na meer dan drie decennia achter de tralies te hebben doorgebracht. Met zijn overlijden verdwijnen de laatste onbeantwoorde vragen rondom mogelijke andere slachtoffers en de werkelijke aard van zijn contacten in het Haagse circuit voorgoed in het graf.
Wat rest, is de trieste, maar niet te vergeten nalatenschap van deze zaak. De namen van Tialda Visser, Emy den Boer en Edith Post staan voor eeuwig in het collectieve geheugen gegrift. Het zijn hun drie gestolen levens die de blijvende stilte na het monster van de Zuidwal vullen.
Tijdlijn: De Zaak Koos Hertogs in het kort
- 11 Mei 1979: De 12-jarige Tialda Visser verdwijnt en wordt later dood gevonden in Den Haag.
- 3 April 1980: De 18-jarige Emy den Boer verdwijnt en wordt later doodgeschoten aangetroffen in Nistelrode.
- 29 September 1980: De 11-jarige Edith Post verdwijnt spoorloos tijdens schooltijd. Haar lichaam ligt in de duinen bij Wassenaar.
- 3 Oktober 1980: Hertogs wordt gearresteerd na een tip over een bijtwond (veroorzaakt door Edith). Bij huiszoeking aan de Zuidwal wordt de geïsoleerde kamer ontdekt.
- 1982: Hertogs krijgt levenslang voor de ontvoering en moord op de drie meisjes.
- 1997: Een gedeeltelijke bekentenis volgt; Hertogs wordt overgeplaatst naar een tbs-kliniek.
- 2010: Peter R. de Vries maakt met hulp van infiltrant Nico van Empel acht heimelijke opnames in de kliniek. Hertogs vertelt uitgebreid over de moorden en rechter Stolk.
- Juli 2015: Koos Hertogs overlijdt op 65-jarige leeftijd in gevangenschap.
